រាជធានីភ្នំពេញ៖យើងនឹងមើលឃើញអ្វីដែលកប់នៅពីក្រោយ បើសិនយើងយកកត្តាឥទ្ធិពល និងផលប្រយោជន៍របស់រដ្ឋទៅឆ្លុះបញ្ចាំង ហើយផ្សារភ្ជាប់ជាមួយនឹងការវិវត្តថ្មីៗនៅក្នុងតំបន់ ដូចជាការកើនឡើងនៃឥទ្ធិពលចិននៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ ការប្រកួតប្រជែងរវាងចិននិងសហរដ្ឋអាមេរិក ការប្រែប្រួលតុល្យភាពអំណាចនៅអាស៊ានដីគោក ព្រមទាំងការកើនឡើងនៃសារៈសំខាន់យុទ្ធសាស្ត្ររបស់ឥណ្ឌូចិនជាដើម។ អ្នកតាមដានព្រឹត្តិការណ៍អន្តរជាតិហាក់មានការចាប់អារម្មណ៍ខ្លាំង ក្រោយមានការប្រកាសអំពីដំណើរទស្សនកិច្ចផ្លូវការរបស់នាយករដ្ឋមន្ត្រីវៀតណាមមកកាន់ឡាវនិងកម្ពុជា នាថ្ងៃទី៨ ដល់ថ្ងៃទី១០ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២៦។ បើសិនជាយើងមើលឱ្យហួសពីក្របខណ្ឌនៃទំនាក់ទំនងទ្វេភាគី ពោលគឺពីជ្រុងនៃភូមិសាស្ត្រនយោបាយវិញឃើញថា វាជាទស្សនកិច្ចមួយធម្មតា តែអត្ថន័យរបស់វាហាក់មិនធម្មតាឡើយ។ ការវិវត្តន៍ទាំងនេះបានធ្វើឱ្យទំនាក់ទំនងកម្ពុជា វៀតណាមហាក់កំពុងស្ថិតក្រោម «ស្រមោលថ្មី» នៃការប្រកួតប្រជែងភូមិសាស្ត្រនយោបាយ។ ដូចនេះហើយ តើការប្រែប្រួលនៃតុល្យភាពអំណាច និងការប្រកួតប្រជែងភូមិសាស្ត្រនយោបាយនៅក្នុងតំបន់ កំពុងជះឥទ្ធិពលដោយផ្ទាល់ និងដោយប្រយោលយ៉ាងដូចម្តេចមកលើទំនាក់ទំនងកម្ពុជា-វៀតណាម? នេះជាចំណុចដែលយើងគួរពិនិត្យមើលនៅក្នុងបរិបទថ្មី។ ដើម្បីឆ្លើយតបនឹងសំណួរខាងលើ លោកបណ្ឌិត ខែក វីរៈ អ្នកជំនាញភូមិសាស្រ្តនយោបាយអន្តរជាតិ បានលើកយកទិដ្ឋភាពចំនួន៥ ដែលជាជ្រុងសម្រាប់ឆ្លុះបញ្ចាំងលើការវិវត្តន៍ថ្មីៗទាំងនេះរួមមាន៖ ទិដ្ឋភាពប្រវត្តិសាស្ត្រ ភូមិសាស្ត្រ ស្រមោលចិន សមុទ្រចិនខាងត្បូង និងទីប្រាំទិដ្ឋភាពដែលកម្ពុជានិងវៀតណាមនៅចន្លោះនៃការប្រកួតប្រជែងមហាអំណាច។ - ទិដ្ឋភាពទី១ ប្រវត្តិសាស្ត្រ៖ បើយើងមើលតាមជ្រុងប្រវត្តិសាស្ត្រ កម្ពុជានិងវៀតណាមមានទំនាក់ទំនងគ្នាជាយូរមកហើយ ទាំងក្នុងទម្រង់ជាសហប្រតិបត្តិការ ការប្រកួតប្រជែង និងពេលខ្លះភាពស្មុគស្មាញខ្លាំង។ តែបើយើងគិតត្រឹមតែសម័យទំនើបវិញ ឃើញថាកម្ពុជា-វៀតណាម មានទំនាក់ទំនងយ៉ាងស្អិតរមួតដោយប្រទេសទាំងពីរមានសត្រូវរួមគ្នា គឺការដណ្តើមឯករាជ្យជាតិពីបារាំងនិងវាយបណ្តេញឥទ្ធិពលបារាំងចេញពីតំបន់ឥណ្ឌូចិន។ លុះមកដល់សម័យសង្គ្រាមត្រជាក់ ទំនាក់ទំនងរវាងប្រទេសទាំងពីរបានចូលទៅក្នុងបរិបទថ្មីនៃសង្គ្រាមឥណ្ឌូចិន។ គេសម្គាល់ថាកម្ពុជាបានរួមចំណែកដល់ការតស៊ូរបស់វៀតណាម ដោយទឹកដីកម្ពុជា មួយផ្នែកបានក្លាយជាផ្លូវឆ្លងកាត់ និងជាលំហភស្តុភារដ៏សំខាន់សម្រាប់កងកម្លាំងវៀតណាមខាងជើង និងវៀតកុង ដែលការណ៍នេះជាផ្នែកមួយនៃបណ្តាញផ្លូវលំហូជីមិញក្នុងអំឡុងសង្គ្រាម។ ការប្រើប្រាស់លំហភូមិសាស្ត្រកម្ពុជានេះ បានរួមចំណែកដល់សមត្ថភាពរបស់វៀតណាមខាងជើងក្នុងការបន្តសង្គ្រាមរហូតដល់ការបញ្ចប់សង្គ្រាម និងការរួបរួមវៀតណាមនៅឆ្នាំ១៩៧៥។ ក្រោយមក វៀតណាមក៏បានចូលរួមជាមួយកម្លាំងកម្ពុជាក្នុងការផ្តួលរំលំរបបកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យនៅដើមឆ្នាំ១៩៧៩ផងដែរ។ ភាពជួយយកអាសារគ្នានេះ ក៏កើតឡើងក្នុងបរិបទដែលប្រទេសទាំងពីររងឥទ្ធិពលពីការជ្រៀតចូលរបស់មហាអំណាចខាងក្រៅ និងការប្រកួតប្រជែងមនោគមវិជ្ជាក្នុងសម័យសង្គ្រាមត្រជាក់។ ដោយផ្អែកលើតឹកតាងប្រវត្តិសាស្ត្របានបង្ហាញថា កម្ពុជា-វៀតណាមបានខិតទៅរកភាពជិតគ្នាខ្លាំងក្រោយពេលមានវត្តមានពីអំណាចខាងក្រៅមកយាយីលើសុខសុវត្ថភាពសង្គមខ្លួន។ ប្រទេសជាអ្នកជិតខាងនឹងគ្នា ការធ្វើតំណើរទៅមករវាងប្រជាជននិងប្រជាជនមិនអាចចៀសផុតនោះឡើយ នៅលើទឹកដីវៀតណាមក៏មានប្រជាជនខ្មែររស់នៅ ចំណែកឯនៅលើទឹកដីកម្ពុជាក៏មានជនជាតិវៀតណាមរស់នៅផងដែរ។ ការណ៍នេះ ការរក្សាបាននូវទំនាក់ទំនងល្អរវាងគ្នាគឺជារឿងចាំបាច់បំផុត។ ហេតុនេះហើយ មេរៀនមួយដែលប្រវត្តិសាស្ត្រឥណ្ឌូចិនបានបន្សល់ទុកគឺ ទំនាក់ទំនងកម្ពុជា-វៀតណាម មិនអាចផ្តាច់ចេញពីការប្រែប្រួលតុល្យភាពអំណាចនៅខាងក្រៅបានឡើយ។ - ទិដ្ឋភាពទី២ ភូមិសាស្ត្រ៖ ពិតហើយប្រវត្តិសាស្ត្រអាចភាគីទាំងពីរបកស្រាយខុសគ្នាលើទិដ្ឋភាពខ្លះ ប៉ុន្តែបើតាមភូមិសាស្ត្រវិញ គឺគេមិនអាចកាត់ផ្តាច់កម្ពុជានិងវៀតណាមឱ្យចេញឆ្ងាយពីគ្នាបាននោះឡើយ។ ជាងនេះទៅទៀត ទន្លេមេគង្គគឺជាចំណងធម្មជាតិមួយដែលភ្ជាប់ប្រទេសទាំងពីរ។ ប្រជាជនកម្ពុជា និងវៀតណាមបានទទួលទានទឹករួមគ្នា។ ចំណងធម្មជាតិនេះក៏ជាកត្តាមួយដែលធ្វើឱ្យប្រទេសទាំងពីរមិនអាចមើលរំលងគ្នាបានឡើយ។ ដោយឡែកព្រំដែនដីគោកវិញ ប្រទេសយើងទាំងពីរមានបណ្តោយព្រំដែនវែងជាង១,២០០គ.ម។ ហេតុនេះហើយ ការតភ្ជាប់លើហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ ពិតជារឿងមួយដែលចាំបាច់ណាស់សម្រាប់ប្រទេសទាំងពីរ ពិសេសនៅចំពោះមុខនៃយុគសម័យដែលមានការរីកចម្រើនលើផ្នែកពាណិជ្ជកម្មនិងភស្តុភារដឹកជញ្ជូន។ ម្យ៉ាងទៀត បើយើងមើលឱ្យផុតជាងនេះ ទាំងកម្ពុជា ឡាវ និងវៀតណាម ជាប្រទេសអាស៊ានដីគោក ដែលចងភ្ជាប់គ្នាដោយចំណងធម្មជាតិគឺទន្លេមេគង្គ ហេតុផលនេះ ការរក្សាបរិយាកាសដែលមានស្ថិរភាពនៅក្នុងលំហកម្ពុជា ឡាវ និងវៀតណាម ក៏មានសារៈសំខាន់ចំពោះសន្តិសុខរបស់វៀតណាម។ - ទិដ្ឋភាពទី៣ ឥទ្ធិពលចិននៅតំបន់ឥណ្ឌូចិនបារាំង៖ ប្រទេសដែលមានទំនាក់ទំនងជាប្រពៃណីទាំងបីបានបន្តមរតកនៃចំណងមិត្តភាព សាមគ្គីភាពនឹងគ្នាជាយូរមកហើយ ឆ្លងពីសម័យអាណានិគមបន្តដល់សម័យសង្គ្រាមត្រជាក់ ប៉ុន្តែអ្វីៗដែលជារូបភាពល្អពីមុនហាក់កំពុងមានការប្រែប្រួលបន្តិចម្តងៗ ពិសេសក្រោយពេលប្រទេសចិនបានប្រកាសគម្រោងខ្សែក្រវាត់ និងផ្លូវកាលពីឆ្នាំ២០១៣មក។ ក្រោមគោលនយោបាយនេះ ចិនបានបន្តពង្រឹងនិងពង្រីកនៃសន្ទុះការអភិវឌ្ឍយ៉ាងខ្លាំង លើវិស័យសេដ្ឋកិច្ច ពាណិជ្ជកម្ម និងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធដែលជាកូនសោរសំខាន់ក្នុងការតភ្ជាប់។ នៅកម្ពុជា យើងពិតជាបានទទួលស្គាល់ថា ចិនបានរួមចំណែកខ្លាំងដល់ភាពរីកចម្រើនរបស់កម្ពុជា ក្នុងនោះចិនបានអភិវឌ្ឍលើវិស័យនានាជាច្រើន រីឯនៅឡាវវិញចិនបានភ្ជាប់ផ្លូវដែកពីគុនមីង មកវៀងចន្ទន៍ ហើយថ្មីៗនេះចិននិងឡាវទើបសម្ពោធដាក់ឱ្យដំណើរការមជ្ឈមណ្ឌលហ្វឹកហ្វឺនយោធារួមគ្នា។ ការណ៍នេះ ហាក់បានញាំងឱ្យវៀតណាមហាក់មានភាពរសើប។ រសើបព្រោះថាតំបន់ឥណ្ឌូចិន-បារាំងនេះ ជាដែនដែលខ្លួនហាក់មានឥទ្ធិពលនិងផ្តល់សារៈសំខាន់ ឥឡូវនេះស្រាប់តែចិនបានចូលមកធ្វើតុល្យភាពអំណាចជាមួយខ្លួន។ នៅចំពោះមុខស្ថានការណ៍ថ្មីនេះ វៀតណាមហាក់មានភាពចាំបាច់ត្រូវធ្វើអ្វីម្យ៉ាងដើម្បីរក្សាចំណងមិត្តភាព សាមគ្គីភាពក្នុងតំបន់ឱ្យមានលំនឹង សំដៅទប់ទល់ឥទ្ធិពលពីមហាអំណាចខាងក្រៅ។ កន្លងមកបញ្ហាឥទ្ធិពលចិននៅអាស៊ាន ត្រូវបានគេលើកយកមកពិភាក្សា ដោយមានការភ្ជាប់ទៅនឹងការធ្វើទំនើបកម្មកំពង់ផែរាមរបស់កម្ពុជា។ ឥឡូវនេះស្ថានការណ៍ថ្មីនៅអាកាសយានដ្ឋានបានកើនក្នុងទឹកដីឡាវ ដែលមានមជ្ឈមណ្ឌលគាំទ្រ និងហ្វឹកហ្វឺនរួមរវាងចិននិងឡាវ កាន់តែរំលេចឱ្យឃើញពីការប្រកួតប្រជែងឥទ្ធិពលនៅក្នុងតំបន់។ ស្ថានភាពនេះ ហាក់តម្រូវឱ្យវៀតណាមគិតគូរឡើងវិញនូវលំហយុទ្ធសាស្ត្ររបស់ខ្លួនក្នុងតំបន់ឥណ្ឌូចិនបារាំង។ - ទិដ្ឋភាពទី៤ សមុទ្រចិនខាងត្បូង៖ ពិតហើយសមុទ្រចិនខាងត្បូង ជាចំណែកធំមួយដែលរដ្ឋសមាជិកអាស៊ានមួយចំនួនបានទាមទារដែនសមុទ្រត្រួតស៊ីគ្នាជាមួយចិន នៅក្នុងនោះក៏មានវៀតណាមផងដែរ។ បើយើងមើលពីជ្រុងម្ខាង វៀតណាមកំពុងប្រឈមនឹងបញ្ហាដែនសមុទ្រជាមួយចិន។ ដូច្នេះហើយ ការរក្សាបាននូវលំហសន្តិសុខដែលមានស្ថិរភាពនៅតាមព្រំដែនគោកជាមួយកម្ពុជា និងឡាវ កាន់តែមានសារៈសំខាន់ចំពោះការគណនាយុទ្ធសាស្ត្ររបស់វៀតណាម។ នៅពេលខាងកើតប្រឈមនឹងសម្ពាធសមុទ្រ ការរក្សាស្ថិរភាពនៅខាងលិចកាន់តែមានតម្លៃនិងត្រូវគិតគូរឡើងវិញអំពីរបៀបដែលខ្លួនមានទាំងជាមួយឡាវនិងកម្ពុជា។ បើនិយាយតាមបែបម្យ៉ាងទៀត ចិនមិនបានបោះជំហានចូលមកអាស៊ីអាគ្នេយ៍តាមច្រកតែមួយនោះទេ គឺចិនកំពុងពង្រីកការតភ្ជាប់តាមពហុទិស ពោលគឺពីដីគោកទៅសមុទ្រ ពីហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធទៅសន្តិសុខ និងពីសេដ្ឋកិច្ចទៅកាន់លំហយុទ្ធសាស្ត្រ។ - ទិដ្ឋភាពទី៥ កម្ពុជានិងវៀតណាម នៅចន្លោះនៃការប្រកួតប្រជែងមហាអំណាច៖ សព្វថ្ងៃអាស៊ានប្រៀបបានជាកូនក្រមុំ ដែលមានរូបសម្ផស្សស្រស់ស្អាត និងមានភាពទាក់ទាញដល់កន្លង់មហាអំណាចពីខាងក្រៅមកតាមចែចង់ ដូចជាចិន អាមេរិក អឺរ៉ុបជាដើម។ តាមភូមិសាស្ត្រ ចិនស្ថិតនៅជិតអាស៊ានជាងអាមេរិក ហើយក៏មានឥទ្ធិពលសេដ្ឋកិច្ចនិងយុទ្ធសាស្ត្រខ្លាំងនៅក្នុងតំបន់នេះ ការណ៍មានឥទ្ធិពលនេះហើយដែលនាំឱ្យចិនហាក់មានភាពប្រទាំងប្រទិសជាមួយមហាអំណាចចាស់គឺ អាមេរិក កាន់តែច្បាស់ឡើង។ ចិនបានអះអាងសិទ្ធិ និងផលប្រយោជន៍ដែនសមុទ្រនៅសមុទ្រចិនខាងត្បូង រីឯអាមេរិកសង្កត់ធ្ងន់លើសេរីភាពនាវាចរណ៍ និងសណ្តាប់ធ្នាប់ដែលផ្អែកលើច្បាប់អន្តរជាតិ។ ឥឡូវនេះ ចិនបានបោះជំហានចូលជ្រៅដល់តំបន់អាស៊ានដីគោកទៀត ដែលពិតជាប្រឈមសម្រាប់ទាំងវៀតណាមនិងអាមេរិក។ អ្វីសំខាន់ជាងនេះ គឺតើកម្ពុជានិងវៀតណាម អាចរក្សាស្វ័យភាពយុទ្ធសាស្ត្ររបស់ខ្លួនបានកម្រិតណា ដើម្បីរក្សាលំនឹង ទាញយកផលប្រយោជន៍ពីទំនាក់ទំនងជាមួយមហាអំណាចផ្សេងៗ និងជៀសវាងកុំឱ្យខ្លួនក្លាយជាក្តាអុកក្នុងការប្រកួតប្រជែងរបស់មហាអំណាច? នេះជាអ្វីដែលយើងត្រូវបន្តគិត និងតាមដានក្នុងបរិបទថ្មី។ សរុបសេចក្តីមក ភូមិសាស្ត្រនយោបាយកំពុងធ្វើឱ្យភាពជាអ្នកជិតខាងគ្នារវាងប្រទេសទាំងពីរ កាន់តែស្មុគស្មាញ។ ចាប់ពីសម័យសង្គ្រាមត្រជាក់រហូតមកដល់ការប្រកួតប្រជែងរវាងមហាអំណាចនាពេលបច្ចុប្បន្ន ប្រទេសទាំងពីរតែងត្រូវប្រឈមនឹងឥទ្ធិពលនិងសម្ពាធពីខាងក្រៅ។ អាស្រ័យហេតុនេះហើយ បញ្ហាសំខាន់នៅត្រង់ថា តើប្រទេសទាំងពីរអាចរក្សាផលប្រយោជន៍ជាតិ ស្វ័យភាពយុទ្ធសាស្ត្រ និងភាពជាអ្នកជិតខាងល្អបានកម្រិតណា នៅពេលការប្រកួតប្រជែងភូមិសាស្ត្រនយោបាយកាន់តែខិតចូលមកក្បែរខ្លួន ព្រោះថាបើគ្រប់គ្រងមិនបានល្អ ទំនាក់ទំនងទ្វេភាគីអាចនឹងត្រូវទាញចូលក្នុងល្បែងអំណាចរបស់មហាអំណាចពីខាងក្រៅ។ ការតម្រង់ទិសនយោបាយការបរទេសចំពោះគ្នាក្នុងទម្រង់ថ្មីត្រូវកំណត់ឱ្យបានច្បាស់លាស់ជាងមុន និងគួរឆ្លើយតបទៅនឹងការប្រែប្រួលនៃសភាពការណ៍បច្ចុប្បន្ន។ ភូមិសាស្ត្របានកំណត់ឱ្យកម្ពុជា និងវៀតណាមនៅជិតគ្នា ប៉ុន្តែអ្នកនយោបាយជាអ្នកកំណត់ថា ប្រទេសទាំងពីរនឹងរស់នៅជិតគ្នាយ៉ាងដូចម្តេច ក្រោមស្រមោលនៃការប្រកួតប្រជែងមហាអំណាច៕

ព័ត៌មានទាក់ទង